صفحه اصلی|اخبار|درس خارج فقه نظام سیاسی اسلام|تماس با ما
منو اصلی
اوقات شرعی
ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
عضویت
مقدّمه
مقدّمه تاریخ ثبت : 1390/11/29
طبقه بندي : خبرگان ملت دفتر دوم ,
عنوان : مقدّمه
آدرس فایل PDF : <#f:86/>
مولف : <#f:89/>
نوبت چاپ : <#f:90/>
متن :

|23|

مقدّمه

در جمهورى اسلامى ايران، «رهبرى» ركن اساسى و محور اصلى نظام است و در
قانون‏اساسى به‏عنوان «ضامن عدم انحراف سازمان‏هاى مختلف از وظايف اصيل
اسلامى خود» شناخته شده است.[1]

حوزه وسيع و سنگين مسئوليّت‏هاى رهبرى و نقش بنيادين آن در سلامت نظام
سياسى، ايجاب مى‏كند كه شايسته‏ترين فرد عهده دار آن شده و شخص رهبر،
داراى بالاترين صلاحيّت‏هاى علمى، اخلاقى و از برترين توانايى‏ها برخوردار
باشد. از اين‏رو، در اصل يك‏صدونهم قانون‏اساسى، براى رهبر جامعه اسلامى، اين
شرايط و صفات، لازم شمرده شده است:

1. صلاحيّت علمى لازم براى افتا در ابواب مختلف فقه؛

2. عدالت و تقواى لازم براى رهبرى امت اسلام؛

3. بينش صحيح سياسى و اجتماعى، تدبير، شجاعت، مديريّت و قدرت كافى
براى رهبرى.

به اجرا در آمدن احكام الهى، حاكميّت ارزش‏هاى والاى اخلاقى و معنوى، و رشد


(1). مقدمه قانون‏اساسى.


|24|

اجتماعى، مقاصد سه گانه دولت اسلامى است كه ضرورتِ وجود اين سه شرط
اساسى را تبيين مى‏كند. تأكيد بر اين شايستگى‏ها كه از ويژگى‏هاى حكومت
اسلامى است و فقط در قانون‏اساسى كشور ما مقرّر گرديده است، «قدرت» را در
سير «عقلانيّت واقعى» هدايت نموده و آفات آن را به حدّاقل كاهش مى‏دهد.

ويژگى ديگر رهبرى در نظام ما آن است كه برخاسته از مردم، اراده و انتخاب آن‏ها
است. در مقدّمه قانون‏اساسى توضيح داده شده است كه ولايت امر و امامت
مستمر، از آنِ فقيه جامع الشّرائطى است كه از «سوى مردم» به عنوان رهبر شناخته
مى‏شود، البته براى آن‏كه اين انتخاب بر معيارهاى لازم رهبرى، هر چه بيش‏تر
انطباق داشته باشد و تشخيص صفات لازم به شكل اطمينان‏بخش و با پرهيز از
القاءات هيجانى صورت گيرد و به علاوه از امتياز بررسى‏هاى كارشناسانه افراد و
خبره نيز برخوردار باشد، انتخاب رهبر از سوى مردم، به وسيله نمايندگان خبره آنان
صورت مى‏گيرد. دراصل يك‏صدوهفتم قانون‏اساسى، به «دو انتخاب» تصريح
شده است: «خبرگان منتخب مردم» و «رهبر منتخب خبرگان»، و در همين اصل،
راهكار تعيين رهبرى و ضوابط تشخيص آن آمده است:

«پس از مرجع عالى‏قدر تقليد و رهبر كبير انقلاب جهانى اسلام و بنيان‏گذار
جمهورى اسلامى ايران، حضرت آية اللّه العظمى امام خمينى(ره) كه از طرف اكثريّت
قاطع مردم، به مرجعيّت و رهبرى شناخته و پذيرفته شدند، تعيين رهبر به عهده
خبرگان منتخب مردم است. خبرگان رهبرى در باره همه فقهاى واجد شرايط مذكور
در اصول پنجم و يك‏صدونهم، بررسى و مشورت مى‏كنند، هرگاه يكى از آنان را
اعلم به احكام و موضوعات فقهى يا مسائل سياسى و اجتماعى يا داراى مقبوليّت
عامّه يا واجد برجستگى خاص در يكى از صفات مذكور در اصل يك‏صدونهم
تشخيص دهند، او را به رهبرى انتخاب مى‏كنند و در غير اين صورت، يكى از آنان
را به عنوان رهبر انتخاب و معرّفى مى‏نمايند. رهبر منتخب خبرگان، ولايت امر و


|25|

همه مسئوليّت‏هاى ناشى از آن را بر عهده خواهدداشت. رهبر در برابر قوانين با
ساير افراد كشور مساوى است».

از اين رو، نمايندگان مجلس خبرگان رهبرى سوگند ياد مى‏كنند كه «وديعه ملت» را
پاسدارى نموده و در تشخيص و معرّفى «بهترين فرد» براى مقام والاى رهبرى امت
كوشش نمايند:

«... سوگند ياد مى‏كنم كه وديعه‏اى را كه ملت به ما سپرده، به عنوان امينى عادل،
پاسدارى كنم و در ايفاى وظيفه سنگينى كه به عهده داريم؛ يعنى، تشخيص و
معرّفىِ بهترين فرد، براى مقام والاى رهبرى امت و در حراست ازاين منصب الهى و
حفظ آن از هرگونه خطرى، خود را در پيشگاه مقدّس خداوند مسئول بدانم...».

علاوه بر اين، مسئوليّت ديگر خبرگان، تشخيص ناتوانى يا عدم صلاحيّت رهبر
است كه در اصل يك‏صدويازدهم قانون‏اساسى بدان تصريح شده است:

«هرگاه رهبر از انجام وظايف قانونى خود ناتوان شود، يا فاقد يكى از شرايط مذكور
در اصول پنجم ويك‏صدونهم گردد، يا معلوم شود از آغاز فاقد بعضى از شرايط
بوده است، از مقام خود بركنار خواهد شد. تشخيص اين امر، به عهده خبرگان
مذكور در اصل يك‏صدوهشتم مى‏باشد».

بر مبناى اين اصل، استمرار رهبرى، به بقا و استمرار صفات لازم و شرايط ضرورى
آن بستگى دارد و مجلس خبرگان وظيفه دارد كه با اشراف خود نسبت به روند كلّى
امور كشور، با آگاهى و بصيرت بدين موضوع توجّه كند.

حسّاسيّت مسئوليّت مجلس خبرگان و تأثير عميق و گسترده آن در سرنوشت نظام
اسلامى و آينده آن، چنان است كه بنيان‏گذار جمهورى اسلامى، حضرت امام
خمينى(ره) اين مسئوليّت را در رأس همه مسئوليّت‏ها قلمداد نموده و هشدار دادند
كه كوچك‏ترين سهل انگارى و مسامحه و كوچك‏ترين اِعمال نظرهاى شخصى و
خداى نخواسته تبعيّت از هواهاى نفسانى كه ممكن است اين عمل شريف الهى را


|26|

به انحراف كشاند، بزرگ‏ترين فاجعه تاريخ را به وجود خواهد آورد.

از اين رو، انجام اين وظيفه سترگ در قبال نهاد رهبرى و حراست از صيانت آن،
ازكسانى ساخته است كه خود در سطح بالايى از بينش اجتماعى، خودسازى
اخلاقى و دانش فقهى باشند. در قانون مربوط، شرايط زير براى خبرگان لازم شمرده
شده‏است:

الف) اشتهار به ديانت و وثوق و شايستگى اخلاقى؛

ب) اجتهاد در حدّى كه قدرت استنباط بعضى مسائل فقهى را داشته و بتواند ولىّ
فقيه واجد شرايط رهبرى را تشخيص دهد؛

ج) بينش سياسى و اجتماعى و آشنايى به مسائل روز؛

د) معتقد بودن به نظام جمهورى اسلامى ايران؛

ه) نداشتن سوابق سوء سياسى و اجتماعى.

با در نظر گرفتن اين شرايط، مى‏توان دانست كه براى عضويّت در آن بالاترين نصاب
شايستگى معتبر شناخته شده است.

مجلس خبرگان رهبرى، براى انجام وظايف خود داراى كميسيون‏هاى متعدّدى
است، كه يكى از آن‏ها تمهيدات لازم را براى اجراى اصول يك‏صدوهفتم و
يك‏صدونهم قانون‏اساسى فراهم مى‏آورد.

اين مجلس در 23 تير ماه 1362 آغاز به كار كرد و هم اكنون دوره سوم خود را سپرى
مى‏كند و در اين مدّت از حضور و همكارى چهره‏هاى برجسته علمى و سياسى
برخوردار بوده است. مهم‏ترين اقدام در كارنامه مجلس خبرگان رهبرى، تلاش به
موقع آن، پس از ارتحال رهبر كبير و بنيان‏گذار جمهورى اسلامى حضرت امام
خمينى(ره) بود كه با تصميم‏گيرى هوشيارانه در تعيين رهبر معظّم انقلاب اسلامى،
حضرت آية اللّه خامنه‏اى - مدّظلّه‏العالى - نظام اسلامى را از نعمت استمرار رهبرى
شايسته بهره‏مند گرداند و دشمنان كشور را به حيرت افكند.


|27|

مجموعه حاضر به منظور آشنايى اجمالى با اعضاى مجلس - از دوره اوّل تا سوم -
تدوين گرديده تا بيانگر مراتب علمى، سوابق مبارزاتى و خدمات اجتماعى خبرگان
باشد. اين مجموعه، علاوه بر آن‏كه به شناخت صحيح اين نهاد و موقعيّت علمى و
سياسى اعضاى آن كمك مى‏كند، مى‏توان آن را منبعى غنى در تاريخ نهضت
اسلامى، حوادث پس از پيروزى، و كارنامه نظام اسلامى دانست.

اين اثر از ويژگى‏ها و امتيازات زير برخوردار است:

1. شرح حال‏هاى ارائه شده، «خودنوشت» بوده و به وسيله اعضاى محترم مجلس
خبرگان رهبرى مستقيماً تهيّه و ارائه گرديده است. جمع آورى اين مجموعه بدين
شكل، هر چند دشوارى‏هايى به همراه داشت، ولى بر اتقان و اعتبار آن - به عنوان
اسناد ماندگار و تاريخى - افزوده است.

شايان ذكر است كه بسيارى از بزرگان، از سر تواضع، در نگارش زندگى‏نامه خود و
بازگو كردن بخشى از سوابق و خاطرات خويش، به سختى پاسخ دادند و متأسّفانه
از پاسخ بعضى نيز محروم مانديم و تأثر بيش‏تر آن‏كه هم اينك از فيض حضور برخى
از آن اعاظم بى‏بهره‏ايم.

2. از آن‏جا كه اين اثر به قلم علماى بزرگ حوزه و بازگو كننده زندگى آن‏ها است،
مى‏توان آن را مجموعه‏اى كم نظير در شناخت اوضاع علمى و شرايط اجتماعى و
سياسىِ حوزه‏هاى علمى شيعى در قرن اخير دانست كه به معرّفى طبقات مختلف
علما و اساتيد مى‏پردازد و زوايايى از جلسات تدريس، حلقه‏هاى مباحثه،
موقعيّت اساتيد، كتب درسى، تأليفات علمى و ديگر خصوصيّات حوزه‏هاى علميّه
قم، نجف و مشهد را نشان مى‏دهد كه بر اساس آن به تصوير روشنى از «فرهنگ
حوزه» مى‏توان دست يافت. هم چنين در خاطرات علماى بلاد و خبرگان مناطق
مختلف كشور، ابعاد متنوّعى از فرهنگ و تاريخ سرزمين اسلامى ايران مطرح شده است.

3. در لابه‏لاى معرّفى خبرگان، اشارات فراوانى به ابعاد گوناگون نهضت اسلامى و


|28|

حوادث مختلف آن، آن هم از زبان كسانى كه مستقيماً در جريان آن بوده‏اند، ديده
مى‏شود؛ از فاجعه مسجد گوهرشاد در عصر رضاخان، تا مصيبت عظماى ارتحال
بنيان‏گذار جمهوى اسلامى، و از فتنه كور منافقان پس از پيروزى انقلاب، تا
دلاورى‏هاى دوران جنگ تحميلى و افتخارات دوران سازندگى.

گفتنى است در اين جلد - كه بر اساس حروف الفبا ترتيب يافته است - زندگى‏نامه
بعضى از اعضاى مجلس خبرگان رهبرى (دوره اوّل تا سوم) ارائه شده و به
خواست‏خدا شرح حال نمايندگان ديگر، با همكارى خود آنان تهيّه و تكميل و در
جلدهاى بعدى به زودى عرضه مى‏شود.

در پايان، از اعضاى محترم مجلس خبرگان رهبرى كه در پديد آمدن اين اثر نفيس
مساعدت نمودند و نيز از همه برادرانى كه در گردآورى و تنظيم اين مجموعه
كوشيدند، سپاس‏گزارى مى‏شود.

دبيرخانه مجلس خبرگان رهبرى

تعداد نمایش : 1377 <<بازگشت
 

 فهرست مجلات فصلنامه حکومت اسلامی بصورت فایلهای PDF

 

 

 فهرست کتاب ها 

 

 

درس خارج
«فقه نظام سیاسی اسلام»
استاد: حضرت آیت‌الله محسن اراكی دام‌عزه

         کلیه حقوق برای مرکز تحقیقات علمی دبیرخانه خبرگان مجلس محفوظ است.

صفحه اصلی|اخبار|راهنمای تنظیم و ارسال مقالات|کتاب ها|فصلنامه|درباره ما