صفحه اصلی|اخبار|درس خارج فقه نظام سیاسی اسلام|تماس با ما
منو اصلی
اوقات شرعی
ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
عضویت
پيوست چهارم انقلاب اسلامى و آزادى عقيده
پيوست چهارم انقلاب اسلامى و آزادى عقيده تاریخ ثبت : 1390/12/03
طبقه بندي : آزادى، عقل و ايمان ,
عنوان : پيوست چهارم انقلاب اسلامى و آزادى عقيده
آدرس فایل PDF : <#f:86/>
مولف : <#f:89/>
نوبت چاپ : <#f:90/>
متن :

|404|

پيوست چهارم




انقلاب اسلامى و آزادى عقيده

آزادى، يكى از شعارهاى اساسى نهضتى بود كه در 22 بهمن ماه 1357 به پيروزى رسيد.
در اين نهضت، مردم از اختناق و استبداد به ستوه آمده بودند و براى در هم شكستن آن به‏پا
خاستند. البته در ميان اقسام آزادى، آزادى سياسى و اجتماعى، براى مردم اهميت بيش‏ترى
داشت؛ زيرا تحميل و فشار، در زمينه مسائل اجتماعى در دوران طاغوت، براى عموم افراد
جامعه، ملموس‏تر، و انگيزه آنان براى رهايى از آن، جدى‏تر بود. رژيم پهلوى، گرچه با هر
حركتى كه در برابر سياست‏هاى فرهنگى، سياسى و اقتصادى‏اش قرار داشت، به شدت برخورد
مى‏كرد و به‏ويژه، براى سست كردن بنيادهاى اعتقادى و دينى، سرمايه‏گذارى مى‏نمود، ولى
چنان نبود كه صرف اعتقاد دينى مردم به اسلام را جرم تلقى كرده و بيان انديشه‏هاى اسلامى
را - اگر در تضاد با منافع رژيم نيفتد - تحمل نكند. از اين رو، توده‏هاى مسلمان و حتى عالمان
دينى، به دنبال دست يافتن به آزادى عقيده نبودند و به صورت خاص، بر آن تأكيد نمى‏كردند،
بلكه بر عكس، چه بسا از شيوع اين شعار، كه مى‏توانست به ترويج عقايد ضد دينى بينجامد،
ناخشنود بودند.

ولى از زمانى كه دوران مبارزه با رژيم، رو به پايان نهاد و با آشكار شدن تزلزل در اركان
رژيم طاغوت، افق برپايى حكومت اسلامى، هويدا گرديد، بلافاصله اين پرسش مطرح شد كه
آيا در حكومت اسلامى، جايى براى آزادى عقيده وجود دارد؟

در اين مرحله، بر عكس گذشته، دغدغه آزادى عقيده، بر آزادى‏هاى اجتماعى، تفوق
يافت. شهيد مطهرى، كه در آن زمان، در محور مسائل فكرى جامعه قرار داشت، در سخنرانى
خود در دانشگاه الهيات، در حالى‏كه فقط چند هفته به پيروزى انقلاب اسلامى باقى مانده


|405|

بود،گفت:

مسأله آزادى عقيده، در اين ايام، در جامعه ما به شدت مطرح شده است.[1]

چنان نبود كه مسلمانان تا آن زمان، از بُعد فكرى و نظرى، با مسأله آزادى عقيده، تلاقى و
برخوردى نداشته باشند[2] و با اوج گرفتن نهضت، اولين بار، با آن روبه‏رو شده و به‏دنبال
يافتن پاسخى براى آن برآمده باشند. از اين جهت، شرايط فكرى جامعه ايران، درست بر
عكس اوضاع فكرى در عصر مشروطيت بود كه در آغاز نهضت، اين مفاهيم، براى بسيارى از
مردم، غريب و نامأنوس بود، بلكه نمايان شدن پيروزى انقلاب اسلامى، اين مسأله را با توجه
به بُعد عملى آن، جدى ساخت كه در نظام آينده، با مخالفان عقيدتى چگونه رفتار خواهد شد؟
قهراً اين پرسش، بيش‏تر از كسانى پرسيده مى‏شد كه از نظر اصولى، با مبانى فكرى نظام
اسلامى، سازگارى نداشتند و چه بسا با قدرت يافتن دينداران، خود را در خطر مى‏ديدند.

در مصاحبه‏هاى حضرت امام خمينى(ره) در پاريس، يكى از محورهاى مورد توجه
خبرنگاران، آزادى عقيده بوده، كه به‏ويژه، درباره ماركسيست‏ها مطرح شده است. در همه اين
موارد، رهبر انقلاب اسلامى، به صراحت، از آزادى عقيده دفاع كرده و درباره آن، اطمينان
داده‏اند و خراب‏كارى، شورش، انحراف در مسير ملت و توطئه را مرزهاى ممنوعه، آزادى
عقيده و بيان معرفى كرده‏اند. بخشى از بيانات حضرت امام را در اين باره نقل مى‏كنيم تا از
يك سو، نگرش مثبت ايشان به آزادى عقيده معلوم شود، و از سوى ديگر، راه‏كار اعلام شده
نظام اسلامى، در رفتار با مخالفان عقيدتى، يادآورى گردد. اين مواضع، از اسناد معتبر انقلاب
اسلامى است كه پيوسته قابل استناد و احتجاج مى‏باشد:

* رمزى كلارك (دادستان كل اسبق امريكا): در مشاهدات ما درباره جنبش حاضر در ايران،
امرى كه نگران آن هستيم، درجه تحمل در برابر غيرمذهبى‏هاى چپى در ايران، تحت دولت
اسلامى است. چه اطمينان‏هايى نسبت به اين نگرانى وجود دارد؟
- امام خمينى: اصل گرايش اين‏ها به مكتب‏هاى انحرافى، به علت عدم اطلاع از اسلام است،

(1). مرتضى مطهرى، پيرامون انقلاب اسلامى، ص‏6.

(2). بسيارى از متفكران اسلامى، طى سال‏هاى قبل از انقلاب اسلامى، درباره اين مسأله به بحث پرداخته بودند؛ از آن جمله،
شهيد استاد مطهرى در سال 1348 طى دو جلسه، در حسينيه ارشاد، اين موضوع را بررسى كرده بود (ر.ك: پيرامون جمهورى
اسلامى، ص‏86).


|406|

خيال مى‏كنند اسلام طرفدار هيأت حاكمه، سرمايه‏داران، كارخانه‏داران است. اگر اين‏ها مطلع
باشند كه اسلام همه چيز را بر اساس عدالت حل مى‏كند، از نظر آزادى عقايد، بنابر آن است كه
اشخاص منحرف، هميشه حرف‏هاى خود را مى‏زده‏اند، اگر آن‏ها از اصل اسلام خبردار شده
باشند، اين حرف‏ها را نمى‏زنند. در عين حال، ما از اظهار عقيده جلوگيرى نكرده و نمى‏كنيم. ما
آزادى به همه مسالك و عقايد مى‏دهيم؛ لكن اگر بخواهند شورش كنند و مسير ملت را تغيير
دهند، دست ظالم را نگه دارند، مجاز نخواهند بود.[1]
* خبرنگاران كيهان و اطلاعات: آيا فكر مى‏كنيد كه گروه‏هاى چپ و ماركسيست، كه در ايران
هستند، آزادانه فعاليت خواهند داشت؟
- امام خمينى: اگر مضر به حال ملت باشد، جلوگيرى مى‏شود، اگر نباشد و فقط اظهار عقيده
باشد، مانعى ندارد.[2]
* خبرنگار لوموند: پس از موفقيت، با ماركسيست‏ها چه مى‏كنيد؟
- امام خمينى: در جامعه‏اى كه ما به فكر استقرار آن هستيم، ماركسيست‏ها در بيان مطالب
خود آزاد خواهند؛ بود، زيرا ما اطمينان داريم كه اسلام، دربردارنده پاسخ به نيازهاى مردم
است. ايمان و اعتقاد ما قادر است كه با ايدئولوژى آن‏ها مقابله كند. در فلسفه اسلامى از همان
ابتدا مسأله كسانى مطرح شده است كه وجود خدا را انكار مى‏كرده‏اند، ما هيچ‏گاه آزادى آن‏ها
را سلب نكرده و بر آن لطمه وارد نياورده‏ايم. هر كس آزاد است اظهار عقيده كند؛ ولى براى
توطئه كردن آزاد نيست.[3]
* نماينده سازمان عفو بين‏المللى: آيا در حكومت اسلامى، ماركسيست‏ها آزادى عقيده و
آزادى بيان دارند؟
- امام خمينى: در حكومت اسلامى، همه افراد، داراى آزادى در هر گونه عقيده‏اى هستند و لكن
آزادى خراب‏كارى را ندارند.[4]

پس از پيروزى انقلاب اسلامى نيز حضرت امام خمينى(ره) بر آزادى عقيده تأكيد كردند، و
به‏ويژه، در ماه‏هاى آغازين جمهورى اسلامى، از اين‏كه برخى افراد و گروه‏ها، بر مبناى علايق
دينى و ايمانى خويش، به ديگران تعدى كنند، هشدار دادند:

- (يك هفته پس از پيروزى انقلاب): در جمهورى اسلامى، هر فردى از حق آزادى عقيده
وبيان‏برخوردار خواهد بود؛ لكن هيچ فرد يا گروه وابسته به قدرت‏هاى خارجى را اجازه

(1). امام خمينى، صحيفه نور، ج‏5، ص‏532.

(2). همان، ج‏5، ص‏520.

(3). امام خمينى، صحيفه نور، ج‏3، ص‏371.

(4). همان، ج‏4، ص‏435.


|407|

خيانت نمى‏دهيم.[1]
- (يك ماه پس از پيروزى انقلاب): آزادى بيان هست، هر كه هر چه مى‏خواهد، بگويد. اسلام از
اول، قدرت داشته است بر رد همه حرف‏ها و بر رد همه اكاذيب. آن قدرت باقى است. برهان
باقى است. ما برهان داريم، ما حجت داريم، ما از گفتار مردم نمى‏ترسيم، هر كه هر چه دارد،
بگويد؛ لكن توطئه را نمى‏پذيريم.[2]
- (اولين بازگشايى مدارس): اسلام دين مستند به برهان و متكى به منطق است و از آزادى
بيان و قلم نمى‏هراسد... شما دانشجويان محترم نبايد با پيروان مكتب‏هاى ديگر، با شدت
وخشونت رفتار كنيد و درگيرى و هياهو راه بيندازيد. با آنان به بحث و گفت‏وگو برخيزيد و
ازدانشمندان اسلامى دعوت كنيد با آنان به بحث بنشينند تا تهى بودن دست آنان
ثابت‏شود.[3]

البته ديدگاه امام خمينى(ره) همان‏گونه كه در جملات بالا كاملاً آشكار است، از يك سو
مبتنى است بر توان فكرى مكتب اسلام، در برخورد با مكاتب ديگر، و از سوى ديگر، مبتنى
است بر مسؤوليت عموم مسلمانان،و به‏ويژه، علماى اسلام و دولت اسلامى، در برخورد با
عقايد انحرافى و ارائه پاسخ‏هاى منطقى به آن‏ها:

براى همه اقليت‏هاى مذهبى، آزادى به طور كامل هست و هر كس مى‏تواند اظهار عقيده
خودش را بكند و اسلام جواب همه عقايد را بر عهده دارد، و دولت اسلامى تمام منطق‏ها را با
منطق جواب خواهد داد.[4]

بر اين اساس، دولت علاوه بر تضمين آزادى عقيده، وظيفه دارد از امكانات خود براى
پاسخ دادن به شبهات فكرى استفاده كرده و در برابر انحرافات دينى و مذهبى، متعهدانه
رفتاركند.

اگر مواضع رهبرى انقلاب اسلامى در دفاع از آزادى عقيده، با مواضع رهبران نهضت
مشروطيت مقايسه شود، تفاوت آشكار آن مشخص شده و امتياز آن معلوم مى‏گردد. در
مشروطيت، از هيچ يك از مراجعى كه در رهبرى حضور داشتند، چنين مواضع روشن و
صريحى را سراغ نداريم.


(1). همان، ج‏5، ص‏98.

(2). همان، ص‏158.

(3). همان، ج‏9، ص‏187.

(4). همان، ج‏3، ص‏88.


|408|

شرح و بسط مواضع حضرت امام(ره) در سخنان نزديك‏ترين ياران ايشان نيز در همان
ايام، منعكس شده است؛ مثلاً استاد مطهرى، كه كاملاً با افق فكرى رهبر انقلاب آشنا بود، در
آستانه شكل‏گيرى جمهورى اسلامى اعلام كرد:

من اعلام مى‏كنم كه در رژيم جمهورى اسلامى، هيچ محدوديتى براى افكار وجود ندارد واز به
اصطلاح، كاناليزه كردن انديشه‏ها خبر و اثرى نخواهد بود، همه بايد آزاد باشند كه حاصل
انديشه‏ها و تفكرات اصيلشان را عرضه كنند. البته اين امر، سواى توطئه و رياكارى است...
احزاب و افراد، در حدى كه عقيده خودشان را صريحاً مى‏گويند و با منطق خود به جنگ منطق
ما مى‏آيند، آن‏ها را مى‏پذيريم؛ اما اگر بخواهند در زير لواى اسلام، افكار و عقايد
خودشان‏رابگويند، ما حق داريم كه از اسلام خودمان دفاع كنيم و بگوييم: اسلام چنين
چيزى‏را نمى‏گويد.[1]

استاد مطهرى، پس از پيروزى انقلاب اسلامى، بر اين عقيده بود كه:

هر كس مى‏بايد فكر و بيان و قلمش آزاد باشد، و تنها در چنين صورتى است كه انقلاب اسلامى
ما راه صحيح پيروزى را ادامه خواهد داد. اگر در جامعه ما، محيط آزاد برخورد آرا و عقايد به
وجود بيايد، به طورى كه صاحبان افكار مختلف، بتوانند حرف‏هايشان را مطرح كنند و ما هم
در مقابل، آرا و نظريات خودمان را مطرح كنيم، تنها در چنين زمينه سالمى خواهد بود كه
اسلام، هر چه بيش‏تر رشد مى‏كند و الّا اگر جلوى فكر را بخواهيم بگيريم، اسلام و جمهورى
اسلامى را شكست داده‏ايم؛ اما البته برخورد عقايد غير از اغوا و اغفال است.[2]

(1). مرتضى مطهرى، پيرامون انقلاب اسلامى، ص‏11 و 17.

(2). همان ص‏63 و 64.

تعداد نمایش : 1832 <<بازگشت
 

 فهرست مجلات فصلنامه حکومت اسلامی بصورت فایلهای PDF

 

 

 فهرست کتاب ها 

 

 

درس خارج
«فقه نظام سیاسی اسلام»
استاد: حضرت آیت‌الله محسن اراكی دام‌عزه

         کلیه حقوق برای مرکز تحقیقات علمی دبیرخانه خبرگان مجلس محفوظ است.

صفحه اصلی|اخبار|راهنمای تنظیم و ارسال مقالات|کتاب ها|فصلنامه|درباره ما