صفحه اصلی|اخبار|درس خارج فقه نظام سیاسی اسلام|تماس با ما
منو اصلی
اوقات شرعی
ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
عضویت
نسخه هاى خطيِ سى و يك كتاب سياسى - اسلامى در كتاب خانه حَسَنيه قصرِ شاهى در رباط
نسخه هاى خطيِ سى و يك كتاب سياسى - اسلامى در كتاب خانه حَسَنيه قصرِ شاهى در رباط تاریخ ثبت : 1390/11/16
طبقه بندي : ,21,
عنوان : نسخه هاى خطيِ سى و يك كتاب سياسى - اسلامى در كتاب خانه حَسَنيه قصرِ شاهى در رباط
مولف : <#f:72/>
دریافت فایلpdf :

pdffileبرای دریافت فایل  PDF کلیک نمایید.

متن :

|187|

نسخه هاي خطي ِسي و يك كتاب سياسي - اسلامي در كتاب خانه حَسَنيه قصر ِشاهي در رباط

 

محمد العربي الخطابي، رباط، 1985
رسول جعفريان
[فهارس الخزانة الحسنية بالقصر الملكي بالرباط]

 

شناخت ميراث مخطوط و مطبوع اسلامي در زمينه سياست اسلامي، مقدمه بهتر انديشيدن
در اين رشته مهم علمي و سرنوشت ساز است. امروز يكي از دشوارهاي اساسي ما
در اين قبيل موضوعات ناآشنايي با ميراث اسلامي است كه به نوعي سبب بي اعتمادي ما به
گذشته و روي آوردن به انديشه هاي جديد است. ميتوان گفت كه بسياري از انحرافات فكري
و سياسي موجود در كشورهاي اسلامي، ناشي از آشنايي يك طرفه انديش مندان ما در
زمينه علوم سياسي يا آثار جديد و دوري آن ها از انديشه هاي اسلامي پيشين است. طبعاً
انتشار اين قبيل فهارس و معرفي آثار سياسي مي تواند به توسعه مطالعات اسلامي در اين
زمينه كمك كند.

 

فهرستي كه ملاحظه مي كنيد، شامل معرفي سي و يك نسخه خطي در زمينه سياست
اسلامي است كه در كتاب خانه حَسَنيه مغرب در شهر رباط نگهداري ميشود. اين

 


|188|

نسخه ها در فهرست اين كتاب خانه، ج4، ص 71-109 معرفي شده كه در اين جا با حذف
عبارات اول و آخر نسخه، به اختصار ترجمه شده است. اميد است كه به همت علاقه مندان ِ
دانش سياست و آشنايان به متون كهن و خطي، كاري بزرگ در زمينه كتاب شناسي آثار
سياسي كهن در زبان عربي و فارسي انجام پذيرد. پيش از اين مرحوم دانش پژوه آثار
فارسي سياسي را گردآوري كرد. در زبان عربي هم تلاش هايي صورت گرفته است؛ اما با
توجه به انتشار فهارس جديد نسخه هاي خطي در گوشه و كنار ايران و جهان، ضرورت
كاري نوين و جامع جدي است.

 

1- آثار الا ُوَل في ترتيب الدُوَل ش9208

 

حسن بن عبداللّه بن محمد عباسي (م بعد از ‏1303/709)

 

نويسنده اين كتاب را براي كتاب خانه سلطان بيبرس منصوري در شوال سال 708 هجري
تأليف كرده است. موضوع كتاب، آن گونه كه در مقدمه آن آمده، عبارت است از بيان
"قواعد المملكة و مبانيها، و اسرار السياسة و معانيها، و تدبير الدولة الفاضلة، و تقرير
السيرة العادله". اين كتاب در چهار بخش و هر بخشي ضمن ابواب و فصولي تنظيم شده
است.

 

كتاب ياد شده در چاپ خانه بولاق مصر به سال 1296 چاپ شده است. چاپ ديگري از
آن در حاشيه تاريخ الخلفاء سيوطي و چاپ ديگري هم به سال 1305 در چاپ خانه ميمنيه
صورت گرفته است.

 

2- الاحكام السلطانيه، ش969، 10440

 

ابوالحسن علي بن محمد ماوردي (م450)

 

از اين اثر معروف، دو نسخه كهن در اين كتاب خانه موجود است. شهرت آن، ما را از
ارائه شرح و تفصيل بيشتر بي نياز مي كند.

 


|189|

 

3- آداب الحسبة ش 10990

 

ابوعبداللّه محمد بن ابي محمد سقطي مالقي (قرن پنجم هجري / يازدهم ميلادي)

 

اين كتاب ضمن منشورات معهد العلوم المغربيه (المطبعة الدولية، پاريس 1931) چاپ
شده است.

 

4- انجم السياسة ش 5425 (ضمن مجموعه)

 

ابوعبداللّه مالقي

 

اين اثر منظومه اي است مشتمل بر نصايحي درباره رعايت عدل، مشورت با علما،
كم كردن فاصله ميان امير و مردم و رعايت مصالح رعيت و نيز توجه به علم و دانش و
كتاب.

 

5 - الاعانة في الحق لمن ولي شيئا من امور الخلق ش 9268

 

محمد بن ابي بكر بن علي شطّي

 

نسخه برجاي مانده از اين كتاب بسيار درهم ريخته و موريانه خورده و رطوبت ديده است و
لذا استفاده از آن تقريباً ناممكن است.

 

6- الاشاره الناصحة لمن طلب الولاية بالنية الصالحة ش7380

 

محمد بن سعيد المرغثي السوسي (م 1089 / 1678).

 

اين كتاب در چهار فصل به مباحث مهمي در زمينه چارچوب و اصول كلي رياست و امارت
پرداخته است. فصل نخست در "معرفة زمانك" فصل دوم در "تغذر وجود النية الصالحة"،
فصل سوم در "احتياجك الي المعين من جنس المخلوقين" و فصل چهارم "ما حدث في
الخطط والرياسات و ساير الولايات…". در اصل كتاب شامل مواعظ و نصايحي براي
اميران و آشكار كردن فساد آن روزگار است.

 


|190|

 

7- الاشاره في تدبير الامارة ش 5708

 

ابوبكر محمد بن حسن مرادي حضرمي (م 486)

 

اين كتاب مشتمل بر مسائلي درباره امارت و وزارت بوده و مؤلف در سي فصل مباحثي را در
زمينه هاي مختلف اخلاق عملي و سياست مطرح كرده است. كتاب ياد شده در بيروت توسط
دارالطليعه در سال 1981 با تحقيق رضوان السيد چاپ شده و عنوان الاشاره الي ادب الامارة به
آن داده شده است. تحقيق ديگري از اين كتاب با عنوان كتاب السياسة او الاشارة في تدبير الامارة
به كوشش دكتر سامي النشار (دارالثقافه، الدار البيضاء، 1401 / 1981) به چاپ رسيده است.

 

8 - بدائع السلك في طبائع الملك ش 1088

 

قاضي الجامعة ابي عبداللّه محمد بن علي بن ازرق اصبحي اندلسي (م 896 / 1491)

 

اين اثر به كوشش دكتر سامي النشار ضمن منشورات وزارت اعلام جمهوري اعراق در سال
1977 چاپ شده است. هم چنين چاپ ديگري از آن با تحقيق محمد بن عبدالكريم در ليبي -
تونس به سال ‏1397/1977 عرضه شده است. از اين كتاب چندين نسخه ديگر هم در كتاب خانه
حسنيه با ش422،1694، 1249، 2363، 9476، 7841، 9341، 8045 موجود است.

 

9- التبر المسبوك في نصيحة الملوك ش6491، 5927

 

ابو حامد محمد بن محمد غزالي طوسي (م505 /1111)

 

اصل اين كتاب به فارسي براي سلطان محمد بن ملكشاه سلجوقي نوشته شده است. اين
كتاب نخستين بار در حاشيه سراج الملوك طرطوشي (قاهره 1306) چاپ شده و پس از آن
در مطبعة المؤيد قاهره در سال 1317 به چاپ رسيده است.

 

10- تحرير السلوك في تدبير الملوك

 

ابوالحسن علي غزالي قادري شاذلي محمدي (م؟)

 

مؤلف كتاب را ضمن بيست باب تنظيم كرده و مهم ترين مباحث آن در اثبات وجوب امامت

 


|191|

و شروط انعقاد آن و نيز قواعد و اصول سياست، اداره امور رعيت، آداب مصاحبت با
ملوك و واجبات سپاه و… تنظيم كرده است. در پايان كتاب تاريخ 1043 آمده كه روشن
نيست مربوط به زمان تأليف است يا تاريخ كتابت نسخه.

 

11- التيسير في احكام التسعير ش12453، 12581

 

ابوالعباس احمد بن سعيد مجيلدي (م 1094 / 1683)

 

اين كتاب آن چنان كه از مقدمه آن به دست مي آيد، ويژه كساني است كه ناظر امور بازار
بوده اند.

 

12- الحلل الخسروانية في شرح الرسالة السليمانية ش 3398

 

ابو عبد اللّه محمد اليازعي (زنده در نيمه اول قرن سيزدهم هجري)

 

اين كتاب شرح نامه اي است كه سلطان سليمان شريف حسني خطاب به مردم فارس در
وقتي كه بر عامل خويش شوريده بودند، نگاشته است.

 

13- حقيقة الامامة يا رسالة في الامامة العظمي ش5490، 6454

 

عبدالقادر بن علي بن يوسف فارسي (م 1091 / 1680)

 

مسائل مطروحه در اين رساله، درباره حقيقت امامت، احكام و شروط آن و همچنين طريق
انعقاد امامت، وجوب اطاعت از امام، حكم عزل و دفاع از اوست.

 

14- الحسبة في خطة الحسبة ش11050

 

محمد بن حسن حجوي ثعالبي

 

در اين رساله، آگاهي هاي مختصري درباره پيدايش حسبه آمده است.

 


|192|

 

15- الدوحة المشتبكة في أحكام دارالسكة ش 11128، 466

 

ابوالحسن علي بن يوسف بن حكيم (قرن هشتم هجري)

 

مؤلف اين كتاب را به دستور ابو يحيي بن ابي مجاهد غازي وزير سلطان ابو فارس
عبدالعزيز بن احمد مريني (811 -796) نگاشته و در آن احكام مربوط به ضرب سكه از طلا
و نقره را آورده است. كتاب ياد شده در اصل تلخيص الروضة الغضة في معرفة الذهب
والفضة است.

 

16- رعاية الرعية ش 6895

 

يوسف بن ابي الحجة، جمال الدين (قرن هفتم هجري)

 

اين نسخه كه به خط مؤلف است و برگ اول آن افتاده، براي كتاب خانه سلطان الملك
الكامل محمد (615-635) نوشته شده است. كتاب ياد شده درباره سياست صلح و جنگ
با استفاده از تجارب شاهان گذشته است.

 

17- الرسالة الصغري ش7154

 

ابوعلي حسن بن مسعود يوسي (م ‏1691/1102)

 

نويسنده در اين كتاب كارهايي كه سلطان بايد براي قوام حكومت انجام دهد بيان كرده و به
شرح آسيب شناسي حكومت به دليل نقاط ضعف موجود در ميان كارگزاران مالي و نظامي
و قضايي، به خاطر تمايلشان به استبداد و ظلم و فساد پرداخته و از سلطان خواسته است كه
دست اين ظالمان را از ظلم به رعيت كوتاه كند و به مصالح عامه توجه بيشتري بكند.

 

18- رسالة في الخلافة و ولاية القضاء ش12375

 

مفضل بن عزوز

 

نسخه فوق العاده بد خط و ناقص بوده و تاريخ كتابت و نام ناسخ هم ندارد.

 


|193|

 

19- رسالة في السلطنة، ما للسلاطين و ما عليهم ش3912

 

عمر بن موسي بن محمد الراجراجي (م ‏1464/868)

 

همان گونه كه از نام كتاب آشكار است، نويسنده از حقوق متقابل سلاطين با مردم سخن
گفته است. اين كتاب به كوشش Braulio Justel Calabozo با ترجمه اسپانياي آن ضمن
منشورات المعهد الاسباني العربي للثقافه (مادريد 1983) به چاپ رسيده است.

 

19- سراج الملوك ش1839

 

ابوبكر محمد بن وليد فهري طرطوشي ( م 520 / 1126)

 

اين كتاب يكي از مهم ترين آثار سياسي است كه بر بسياري از آثار پس از خود تأثير گذاشته
است. از اين كتاب ده ها نسخه خطي در همين كتاب خانه و ساير كتاب خانه ها موجود
است. اين كتاب نخستين بار در مطبعة بولاق در سال 1289 و پس از آن در مطبعة الازهرية
قاهره در سال 1319 قمري به چاپ رسيد. بعدها نيز مكرر چاپ شده است.

 

20- سلوك المَل ِك في تدبير الممالك ش5450

 

شهاب الدين احمد بن محمد بن ابي الربيع (م 227 / 842)

 

ابن ابي الربيع اين كتاب را براي مستعصم عباسي تأليف كرده است. كتاب در سال 1286
قمري و 1309 قمري به چاپ رسيده است.

 

21- السياسة في تدبير الرياسة المعروفة بسر الاسرار ش 466، 66، 586

 

منسوب به ارسطاطاليس ترجمه يحيي بن البطريق (در حدود ‏815/200)

 

22- الشهب اللامعة في تدبير الرياسة النافعة ش1103

 

ابوالقاسم عبداللّه بن يوسف (م 783 / 1381)

 

مؤلف ضمن بيست و پنج باب مسائل مربوط به خلافت را مورد بحث قرار داده و از

 


|194|

سازمان هاي حكومتي نظير مجالس شورا، وزارت، دبيري، و سياست نظامي و جز آن
سخن گفته است. از اين كتاب نسخه هاي ديگري هم در اين كتاب خانه موجود است.
كتاب ياد شده به كوشش دكتر سامي النشار (دارالثقافة، الدراالبيضاء، 1404 /1984) به
چاپ رسيده است.

 

23- عين الادب و السياسة وزين الحسب والرياسة ش 507، 96

 

ابوالحسن علي بن عبدالرحمن بن هذيل اندلسي (اواخر قرن هشتم)

 

24- الفوائد والقلائد، قلائد السلوك فيما يحتاج اليه الملوك ش 6481

 

ابوالحسن محمد بن حسين اهوازي (م428 / 1037)

 

اين كتاب در هشت باب تنظيم شده و ضمن آن نصايح سياسي مختلفي براي واليان و
كارگزاران ارائه كرده است.

 

25- كشف الحال عن الوجوه التي ينتظم بها بيت المال ش 12397، 12428، 12377

 

محمد بن طالب تاودي ابن سوده مري (م1209 / 1795)

 

26- كشف الغمة ببيان أن حرب النظام حق علي هذه الامة ش؟

 

محمد بن عبدالقادر الكردودي (م 1269 / 1852)

 

وي در اين كتاب با استفاده از سراج الملوك و آثار ديگري مانند مقدمه ابن خلدون مطالب
خود را تهيه كرده است.

 

27- مذكرة عن مؤتمر الجزيرة الخضراء ش 11002

 

اين كتاب مجموع مباحثاتي است كه در گردهمايي بين المللي اسپانيا كه (شهر جزيرة
الخضراء) در سال 1906 برپا شد، مطرح شده و موضوع آن مربوط به گشودن باب

 


|195|


تعداد نمایش : 2479 <<بازگشت
 

 فهرست مجلات فصلنامه حکومت اسلامی بصورت فایلهای PDF

 

 

 فهرست کتاب ها 

 

 

درس خارج
«فقه نظام سیاسی اسلام»
استاد: حضرت آیت‌الله محسن اراكی دام‌عزه

         کلیه حقوق برای مرکز تحقیقات علمی دبیرخانه خبرگان مجلس محفوظ است.

صفحه اصلی|اخبار|راهنمای تنظیم و ارسال مقالات|کتاب ها|فصلنامه|درباره ما