1) موضوع پژوهش : عقلانیت و نظریه ولایت فقیه                                         

 پژوهشگر : محمدهادی حمیدیان

چکیده پژوهش : «عقلانیت» یکی از مفاهیم کانونی در علوم انسانی و فلسفه مدرن است. که با «مشروعیت سیاسی» در علوم انسانی و علوم اسلامی ارتباط می­یابد. نظریه ولایت فقیه به مثابه یک نظریه در مجموعه نظریه­ های مشروعیت همواره با پرسش عقلانیت روبرو بوده است. در این میان تبیین تفصیلی عقلانیتِ « ولایت فقیه » از اهمیت بسیاری برخوردار است. فرضیه این پژوهش آن است که برای تبیین تفصیلی میزان عقلانیت در نظریه ولایت فقیه دست کم باید محورهای زیر مورد بررسی قرار گیرد؛ 1. عقلانیت فلسفی ـ کلامی 2. عقلانیت فقهی ـ حقوقی 3. عقلانیت اخلاقی ـ تربیتی 4. عقلانیت تاریخی ـ اجتماعی 5. عقلانیت سیاسی ـ مدیریتی.

بر مبنای ­فرضیه این پژوهش، 1. هر نظریه­ای در مشروعیت سیاسی باید متضمن سطوح پنج یا ده­گانه فوق باشد. 2. تفکیک و تفصیل این سطوح بسیاری از خلط­ها و مناقشات را حل می­کند. 3. مفهوم «عقلانیت» متناسب با مبنای مشروعیت باز تعریف می­گردد.


2) موضوع پژوهش: حکومت دینی و عدالت‌گرایی (با تأکید بر نقش ولایت فقیه)

پژوهشگر: محمدتقی کریمی

چکیده پژوهش: این پژوهش درپی تبیین نظام ولایت فقیه (مردم سالاری دینی) در مقایسه با سایر مدل‌های حکومتی، بی‎تردید نظام ولایی بهترین و بالاترین سطح از امکان تحقّق عدالت را فراهم می‌سازد. چراکه: اوّلاً: عدالت به مثابه یک مفهوم پیشین دینی در همه سطوح و ابعاد نظری و عملی حکومت دینی جریان دارد؛ ثانیاً: شکل‌گیری ساختارهای حاکمیتی بر محور ولایت فقیه عادل، ضامن اجرایی شدن عدالت است؛ ثالثاً: سیاست‌های اجرایی در نظام مبتنی بر ولایت فقیه در جهت تحقّق اهداف و غایات نظام اسلامی سامان می‌یابد. تحلیل محورهای فوق مستلزم بررسی عدالت در سه سطح کارگزاران عادل، ساختارهای عادلانه و سیاست‌های عادلانه است. در این برداشت عدالت به مثابه اصلی کلی و اساسی در حکومت اسلامی هم در تعیین کارگزاران، هم در تعیین ساختارهای مورد نیاز برای اجرای عدالت و هم در قوانین و احکام جاری در حکومت اسلامی نقش کلیدی و اساسی دارد. در چنین بستری می‌توان اجرای عدالت را در بالاترین سطح پی‌جویی نمود.

 

3) موضوع پژوهش: ولایت فقیه و امت اسلامی

پژوهشگر: محمدحسین خلوصی

چکیده پژوهش: شکوفایی تمدن اسلامی زمانی میسر می‌گردد که فقه به درستی در سیاست حضور داشته باشد. حضور مطلوب فقه در عرصه سیاست، در نظام سیاسی مبتنی بر ولایت‌فقیه دست‌یافتنی است. بسط گستره ولایت فقیه در سطح امت اسلامی؛ 1) از نظرگاه فقهی به دو شکل حد‌اقلی و حداکثری امکانپذیر است؛ در سطح حد‌اقلی، نظارت رسمی و حتی غیر رسمی فقها‌ء از حوزه سیاست مورد توجه است و در سطح حداکثری، نظام سازی سیاسی با محوریت ولایت فقیه از اهمیت برخوردار است. تحولات زمینه‌ای دولت‌های اسلامی است که کاربست هریکی از این دو مدل را مشخص می‌نماید. 2) بازسازی امت اسلامی نیز معطوف به حضور جدی فقه در عرصه سیاسی است. 3) ولایت فقیه به عنوان یک نظام مطلوب، رهبری امت اسلامی را به عهده دارد و 4) مبارزه با نظام سلطه، زمانی در مسیر پیشرفت امت اسلامی قرار می‌گیرد که به صورت درست مدیریت و رهبری گردد. این تحقیق می‌کوشد اثبات نماید که همه این مطلوبیت‌ها در پرتو حاکمیت فراملی فقیه میسر می‌گردد.

 

4) موضوع پژوهش: نقش مردم در حکومت اسلامی

پژوهشگر: محمد قاسمی

چکیدۀ پژوهش: اگر بخواهیم نظامات سیاسی را در قالب حصر عقلی تقسیم­بندی نمائیم، به دو قسم نظام سیاسی الهی (اسلامی) و غیر الهی (طاغوتی) تقسیم می­شوند. این دو نظام به لحاظ مبانی هستی­شناسی و انسان­شناسی و معرفت­شناسی با یکدیگر متفاوت هستند. به تبع همین تفاوت در مبانی، جایگاه مردم و حاکم نیز در نظام سیاسی متغیر و متفاوت خواهد بود. نظر به همین مطلب در پژوهش حاضر در مرحله نخست ضمن بررسی اجمالی مشخصۀ نظام سیاسی الهی و تفاوت آن با نظام سیاسی غیر الهی، نقش مردم در آن را به عنوان یکی از ارکان تحقق –و نه مشروعیت- نظام سیاسی الهی (حکومت اسلامی) مورد بحث قرار دهیم.

و از آنجا که پیش­فرض این تحقیق مبتنی بر لزوم طبقه­بندی مردم در حکومت اسلامی است، در مرحله دوم از این پژوهش نقش مردم از دو جنبۀ الف). عمومی یعنی نقشی که مردم فارق از موقعیت اجتماعی، مذهبی، سیاسی، اقتصادی خود در نظام ولایی دارند- و ب). خصوصی یعنی نقشی که مردم به عنوان از طبقات اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و مذهبی، در قالب دو فصل مستقل مورد بررسی قرار می­گیرد.

 

5) موضوع پژوهش: آموزش ولایت فقیه (ویژه حوزویان)

پژوهشگر: مصطفی اسکندری

چکیدۀ پژوهش: درس اول: دین و سیاست

در این درس دو رویکرد مطرح در جامعه مورد بحث قرار می گیرد.

اول- ارتباط داشتن دین و سیاست.

دوم- عدم ارتباط دین و سیاست که تحت عنوان سکولاریسم مورد بحث قرار می گیرد.

درس دوم: حاکمیت و مشروعیت حکومت در اسلام

در این درس تئوریهای مطرح حاکمیت و مشروعیت و حاکمیت از دیدگاه اسلامی مورد بحث قرار میگیرد.

درس سوم: حکومت اسلامی

در این درس معنای حکومت اسلامی و شکل آن در زمان حضور و زمان غیبت مورد بحث قرار می گیرد.

درس چهارم: شرایط حاکم

در این درس شرایط حاکم در زمان غیبت به ویژه سه شرط: فقاهت، عدالت و تدبیر مورد بحث قرار میگیرد.

درس پنجم: ولایت فقیه

در این درس معنای ولایت فقیه تکوینی یا تشریعی بودن ولایت فقیه و ولایت مطلقه و فرق ان با ولایت مطلقه معصوم مورد بحث قرار می گیرد.

درس ششم: مناصب یا اختیارات فقیه

در این درس مناصب و اختیارات فقیه(افتاء، قضاء، تصرف در امور عامه اعم از امور حسبیه و تشکیل حکومت مورد بحث قرا می گیرد.

درس هفتم: تاریخچه ولایت فقیه

در این درس تاریخچه ولایت فقیه در فقه شیعه مورد بحث قرار خواهد گرفت.

درس هشتم: راه های اثبات ولایت فقیه(راه حسبه- راه عقلی)

در این درس اثبات ولایت فقیه از راه امور حسبیه و دلائل عقلی مورد بحث قرار خواهد گرفت.

درس نهم: راه های اثبات ولایت فقیه (راه نقلی)

در این درس روایت دال بر ولایت فقیه، به حصوص دو روایت مقبوله عمربن حنظله و توقیع شریف که دلالت بر نصب فقیه دارند، مورد بحث قرار خواهند گرفت.

درس دهم: راه های مهار قدرت در اسلام

در این درس راه های کنترل قدرت اعم از راه کنترل درونی که همان داشتن تقوی و صلاحیت اخلاقی است، و هم راه های  کنترل بیرونی همانند امر به معروف و نهی از منکر و خیرخواهی پیوشایان ممسلمین و راه های موجود دیگر مورد بحث قرار می گیرند.

 درس یازدهم: اهداف و وظائف حکومت اسلامی

در این درس اهداف و وظائف حکومت اسلامی به طور مختصر مورد بحث قرا  خواهند گرفت.

درس دوازدهم: حقوق متقابل دولت و ملت در حکومت اسلامی

موضوع این درس حقوق مردم بر حکومت و دولت و حقوق حکومت بر مردم، بر اساس آنچه در روایات وارد شده است.

درس سیزدهم: مهم ترین شبهات ولایت فقیه

مهمترین شبهات ولایت فقیه مانند شبهه محجوریت مردم، شبهه دور در انتخاب رهبری، شبهه دیکتاتوری، شیبه عدم توان مدیریت فقهی و مانند آن مورد بحث قرار می گیرد.

درس چهاردهم: اسلام و دموکراسی

مفهوم و ماهیت دموکراسی، نسبت دموکراسی غربی با حکومت اسلامی و مردم سالاری دینی مورد بحث قرار خواهد.

از این طرح تا به حال درس اول تهیه شده که البته در اجرا تبدیل به سه درس: مفهوم شناسی دین و سیاست، ارتباط دین و سیاست، و سکولاریسم(مفهوم، ادله و رد آنها)

 

6) موضوع پژوهش: آموزش ولایت فقیه (ویژه دانشگاهیان)

پژوهشگر: محمد فلاح سلوکلایی

چکیدۀ پژوهش: نظریه ولایت فقیه از مترقی­ترین نظریه­ های حکومت­داری است. شیوه­ای از حکومت الهی توسط فقیهی که مأذون به اذن عام از سوی شارع مقدس است و با اقبال مردم، زمام حکومت را در دست می­گیرد.

در چهار دهه نظام اسلامی در ایران، می­توان گفت این نظریه کارآمدترین نظریه حکومت­داری است و این موضوع با رهبری حضرت امام خمینی (قدس سره) و مقام معظم رهبری (حفظه ­الله) به اثبات رسیده است.

بنابراین، لازم است اقشار مختلف جامعه و به­ ویژه قشر دانشگاهیان نسبت به آن آگاهی لازم را داشته باشند.

تحقیق حاضر با مطمح ­نظر قرار دادن این ضرورت، به پژوهش در موضوع ولایت فقیه پرداخته و با شیوه­ای جدید و در قالب 12 درس آن را به رشته تحریر در خواهد آورد.

اهداف تحقیق:

1- آشنایی جامعه هدف با حکومت اسلامی؛

2- آشنایی جامعه هدف با نظریه ولایت فقیه؛

3- آشنایی با کارآمدی ولایت فقیه؛

4- تعمیق، تحکیم و آشنایی بیشتر دانشجویان با مبانی اسلامی؛

5- نقد اندیشه­های مخالف و تبیین اندیشه صحیح اسلامی؛

6- گسترش اندیشه ولایت فقیه و نظام سیاسی اسلام در میان قشر دانشگاهیان.

پس از گذشت چهار دهه از انقلاب اسلامی ایران، هنوز متن درسی و آموزشی در حوزه ولایت فقیه که ویژه دانشجویان باشد؛ نگاشته نشده است. این تحقیق می­تواند این خلأ علمی را پر نماید.

سرفصل­های تحقیق:

1. مفهوم شناسی ولایت فقیه

الف) مفهوم ولایت؛ ب) مفهوم فقیه؛ ج) مفهوم ولایت فقیه؛ د) انواع ولایت.

2. حاکمیت و حکومت در اسلام           

الف) مفهوم حاکمیت و حکومت؛ ب) رابطه دین و سیاست؛ ج) ضرورت حکومت اسلامی؛ د) مبانی و اهداف حکومت اسلامی؛ هـ) ساختار حکومت اسلامی.

3. پیشینه ولایت فقیه  

الف) پیشینه کلامی ولایت فقیه؛ ب) پیشینه فقهی ولایت فقیه؛ ج) نظرات فقهاء درباره ولایت فقیه؛

د) دامنه فقهی ولایت فقیه.

4. شؤون و اختیارات ولایت فقیه          

الف) شأن افتاء/حکم؛ ب) شأن قضاء؛ ج) شأن ولاء؛ د) دایره اعمال ولایت.

5. دلایل عقلی ولایت فقیه

الف) خاتمیت دین اسلام؛ ب) جامعیت دین اسلام؛ ج) ماهیت احکام قوانین اسلام.

6. دلایل نقلی ولایت فقیه

الف) حدیث مقبوله؛ ب) حدیث مشهوره؛ ج) توقیع شریف.

7. شرایط ولی فقیه     

الف) علم به احکام اسلام؛ ب) عدالت؛ ج) مدیریت.

8. مشروعیت و مقبولیت ولایت فقیه

الف) مشروعیت؛ ب) مقبولیت.

9. نظریه انتصاب و انتخاب      

الف) نظریه انتخاب یا وکالت؛ ب) نظریه انتصاب یا ولایت.

10. ولایت مطلقه فقیه 

الف) مفهوم ولایت مطلقه؛ ب) تفاوت ولایت مطلقه با حکومت مطلقه.

11. نسبت بین ولایت فقیه و دموکراسی

الف) مفهوم دموکراسی؛ ب) مدل ­های دموکراسی؛ ج) مشترکات و تمایزات حکومت اسلامی و دموکراسی.

12. شبهات

الف) دور؛ ب) شبهه محدودیت زمانی؛ ج) رهبری فردی یا شورایی.

 

طرح های پژوهشی

 

 

نسخه چاپی ©2019 rcipt.ir
آموزش

سامانه آموزش

پژوهش

سامانه پژوهش

کتابخانه

کتابخانه دیجیتال

نشریه

فصلنامه حکومت اسلامی