کتابخانه مرکز تحقیقات علمی حکومت اسلامی که تا اواخر سال ۱۴۰۴ حدود ۲۰ هزار جلد کتاب را در خود جای داده بود، یکی از ظرفیت‌های مهم علمی و پژوهشی در حوزه مطالعات اسلامی، علوم سیاسی و اندیشه سیاسی به شمار می‌رفت. با توجه به تخصصی بودن فعالیت‌های مرکز، این کتابخانه نیز بخش قابل توجهی از منابع خود را به موضوعات راهبردی و مورد نیاز پژوهشگران در حوزه‌های علوم انسانی و اسلامی اختصاص داده بود.
با این حال، پس از آنکه ساختمان مرکز تحقیقات اسلامی در جریان حملات تروریستی آمریکایی - صهیونیستی مورد بمباران قرار گرفت و زیرساخت‌ها و امکانات مرکز به طور کلی تخریب گردید، ضرورت احیای مجدد کتابخانه و بازسازی سرمایه علمی آن در دستور کار مسئولان مرکز قرار گرفت.
آغاز دوباره یک حرکت علمی
در همین راستا، با هماهنگی مسئولان مرکز تحقیقات علمی حکومت اسلامی و از طریق ارسال نامه و برقراری ارتباط با مراکز علمی، دانشگاهی، حوزوی و پژوهشی در شهرهای قم، تهران و مشهد، روند جمع‌آوری و تأمین منابع جدید برای راه‌اندازی و احیای کتابخانه آغاز شد.
هدف از این اقدام، تنها جایگزینی تعدادی از کتاب‌های آسیب‌دیده یا از دست‌رفته نیست؛ بلکه تلاش بر این است که کتابخانه جدید با بهره‌گیری از ظرفیت مراکز علمی کشور، به یک کتابخانه تخصصی و روزآمد در حوزه مطالعات اسلامی، حکمرانی و اندیشه سیاسی تبدیل شود و بتواند نیازهای پژوهشی استادان، محققان، پژوهشگران و دانشجویان را پاسخ دهد.
ثمره این رایزنی‌ها تاکنون دریافت یک‌هزار و ۴۲۰ جلد کتاب اهدایی از مجموعه‌ای از مراکز علمی، پژوهشی، حوزوی و فرهنگی کشور بوده است؛ فرآیندی که همچنان ادامه دارد و رایزنی برای دریافت منابع از سایر مراکز نیز در حال انجام است.
سهم مراکز علمی و پژوهشی در احیای کتابخانه
بر اساس آمار موجود، کتاب‌های اهدایی دریافت‌شده تاکنون از مراکز مختلف به شرح زیر است:
| ردیف | مرکز اهداکننده | تعداد کتاب |
|---|---|---|
| ۱ | پژوهشگاه حوزه و دانشگاه | ۳۷۱ جلد |
| ۲ | دانشگاه مفید | ۹۲ جلد |
| ۳ | مرکز فقه نظام | ۲۰ جلد |
| ۴ | دارالحدیث | ۱۸ جلد |
| ۵ | مرکز مدیریت حوزه علمیه قم | ۳۵۰ جلد |
| ۶ | مسجد مقدس جمکران | ۴۰ جلد |
| ۷ | مجمع عالی حکمت اسلامی | ۷۴ جلد |
| ۸ | پژوهشگاه مطالعات تقریب | ۳۵۲ جلد |
| ۹ | انتشارات صدرا شهید مطهری | ۲۲ جلد |
| ۱۰ | دفتر آیت‌الله اعرافی | ۸۰ جلد |
| جمع | ۱٬۴۱۹ جلد |
با توجه به آمار اعلام‌شده از سوی معاونت علمی مرکز، مجموع کتاب‌های دریافتی تاکنون حدود یک‌هزار و ۴۲۰ جلد اعلام شده است و روند دریافت و تکمیل منابع همچنان ادامه دارد.
همراهی مراکز علمی در بازسازی یک سرمایه پژوهشی
تنوع مراکز اهداکننده کتاب نشان می‌دهد که احیای کتابخانه مرکز تحقیقات علمی حکومت اسلامی به یک حرکت جمعی در میان مجموعه‌های علمی و پژوهشی کشور تبدیل شده است.
از پژوهشگاه‌ها و دانشگاه‌ها گرفته تا مراکز حوزوی، مراکز تخصصی فقه و اندیشه و مجموعه‌های فرهنگی، هر یک بخشی از ظرفیت خود را برای کمک به بازسازی این مجموعه علمی اختصاص داده‌اند.
این همراهی را می‌توان نمونه‌ای از هم‌افزایی علمی میان مراکز حوزه و دانشگاه دانست؛ هم‌افزایی‌ای که در نهایت به تقویت زیرساخت‌های پژوهش در حوزه مطالعات اسلامی و علوم انسانی کمک خواهد کرد.
ادامه رایزنی‌ها برای توسعه منابع کتابخانه
روند احیای کتابخانه مرکز تحقیقات علمی حکومت اسلامی هنوز به پایان نرسیده است. مسئولان مرکز اعلام کرده‌اند که دریافت کتاب‌های اهدایی از مراکز مختلف همچنان ادامه دارد و رایزنی با مجموعه‌های علمی و پژوهشی دیگری نیز در جریان است.
از جمله مراکزی که پیگیری برای دریافت منابع از آنها ادامه دارد می‌توان به کتابخانه ملی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و دیگر مراکز علمی و پژوهشی کشور اشاره کرد.
قرار است با استمرار این روند، مجموعه منابع کتابخانه در بخش‌های تخصصی مختلف تکمیل شود و در کنار منابع موجود، آثار جدید و مورد نیاز پژوهشگران نیز به آن افزوده شود.
تمرکز بر منابع تخصصی علوم سیاسی و حکمرانی اسلامی
یکی از ویژگی‌های مهم کتابخانه احیاشده مرکز تحقیقات علمی حکومت اسلامی، تخصصی بودن حوزه منابع آن است. این کتابخانه با توجه به مأموریت پژوهشی مرکز، تلاش دارد منابع مورد نیاز پژوهشگران را در حوزه‌های مرتبط با اندیشه سیاسی اسلام، فقه و حکومت و مسائل حکمرانی فراهم کند.
از جمله مهم‌ترین محورهای موضوعی مورد توجه کتابخانه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- جامعه‌شناسی سیاسی
- علوم سیاسی
- حکومت اسلامی
- ولایت فقیه
- اندیشه سیاسی
- فقه سیاسی
- فلسفه سیاست
- فلسفه علوم سیاسی
- فقه و حکومت
- حکمرانی
- مطالعات مرتبط با نظام سیاسی اسلام
تمرکز بر این موضوعات می‌تواند کتابخانه مرکز را به یکی از منابع تخصصی و قابل استفاده برای پژوهشگران حوزه اندیشه سیاسی اسلام، فقه سیاسی و حکمرانی اسلامی تبدیل کند.
کتابخانه؛ زیرساخت مهم برای تولید علم
کتابخانه برای یک مرکز پژوهشی صرفاً مجموعه‌ای از کتاب‌ها و منابع مکتوب نیست؛ بلکه یکی از اصلی‌ترین زیرساخت‌های تولید دانش و انجام پژوهش‌های عمیق و مستند به شمار می‌رود.
پژوهشگر برای بررسی یک مسئله علمی، نیازمند دسترسی به منابع متنوع و معتبر است و هر اندازه دامنه و کیفیت منابع یک مرکز تخصصی بیشتر باشد، امکان انجام پژوهش‌های دقیق‌تر و جامع‌تر نیز افزایش پیدا می‌کند.
از این منظر، احیای کتابخانه مرکز تحقیقات علمی حکومت اسلامی را باید بخشی از فرآیند بازسازی ظرفیت علمی و پژوهشی مرکز دانست؛ فرآیندی که با مشارکت و حمایت مراکز علمی کشور در حال پیشرفت است.
از ۲۰ هزار جلد تا ساخت دوباره یک مجموعه تخصصی
کتابخانه مرکز تحقیقات علمی حکومت اسلامی تا پیش از آسیب‌دیدگی ساختمان، مجموعه‌ای نزدیک به ۲۰ هزار جلد کتاب را در اختیار داشت. اکنون، در کنار تلاش برای بازسازی زیرساخت‌های مرکز، روند بازگرداندن ظرفیت کتابخانه نیز آغاز شده است.
دریافت یک‌هزار و ۴۲۰ جلد کتاب در مرحله فعلی، اگرچه تنها بخشی از حجم منابع پیشین را تشکیل می‌دهد، اما از منظر احیای تدریجی سرمایه علمی مرکز، گامی مهم و امیدوارکننده محسوب می‌شود.
این روند نشان می‌دهد که سرمایه علمی یک مرکز پژوهشی با از بین رفتن ساختمان از میان نمی‌رود؛ بلکه با همدلی جامعه علمی و همکاری مراکز پژوهشی، دانشگاهی و حوزوی می‌توان آن را دوباره گردآوری و حتی با ساختاری تخصصی‌تر و هدفمندتر بازسازی کرد.
چشم‌انداز؛ کتابخانه‌ای تخصصی برای نسل جدید پژوهشگران
چشم‌انداز مسئولان مرکز تحقیقات علمی حکومت اسلامی، صرفاً بازسازی کتابخانه گذشته نیست؛ بلکه ایجاد مجموعه‌ای است که بتواند پاسخگوی نیازهای پژوهشی امروز و آینده باشد.
افزایش منابع تخصصی، تکمیل موضوعات علمی، دریافت آثار جدید، استفاده از ظرفیت مراکز علمی کشور و سامان‌دهی منابع، می‌تواند زمینه را برای شکل‌گیری کتابخانه‌ای تخصصی در حوزه فقه سیاسی، اندیشه سیاسی اسلام، حکومت اسلامی و حکمرانی فراهم کند.
در این مسیر، استمرار همکاری مراکز علمی، دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها، حوزه‌های علمیه، ناشران و صاحبان آثار می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.
احیای کتابخانه مرکز تحقیقات علمی حکومت اسلامی، در حقیقت احیای بخشی از زیرساخت پژوهش در حوزه علوم سیاسی و مطالعات اسلامی است؛ حرکتی که از دل یک آسیب بزرگ آغاز شده، اما با همراهی مراکز علمی کشور در حال تبدیل شدن به فرصتیش برای بازسازی و تقویت یک سرمایه علمی ارزشمند است.